ÄÆ°á»ng hà n là thà nh phần của liên kết hà n, là kết quả sá»± kết tinh kim loại hà n, nó sẽ xác định hình dáng, máºt Ä‘á»™, Ä‘á»™ bá»n và tÃnh chất kim loại tại vị trà hà n. ÄÆ°á»ng hà n phân loại ra hà n đối đầu và hà n góc.
a. ÄÆ°á»ng hà n đối đầu liên kết trá»±c tiếp hai cấu kiện cùng nằm trong má»™t mặt phẳng, nằm ở khe hở nhá» giữa hai cấu kiện cần hà n đặt đối đầu nhau. Khe hở nà y còn có tác dụng để các chi tiết hà n biến dạng tá»± do khi hà n, tránh cong vênh. ÄÆ°á»ng hà n đối đầu có thể thẳng góc hoặc xiên góc vá»›i trục của cấu kiện (hình 4.7).
Liên kết đối đầu thÆ°á»ng dùng để nối các bản thép, Ãt dùng để liên kết các thép hình vì khó gia công mép cấu kiện. Ưu Ä‘iểm là truyá»n lá»±c tốt, cấu tạo Ä‘Æ¡n giản và không tốn thép để là m các chi tiết nối phụ, nhược Ä‘iểm của liên kết hà n đối đầu là phải gia công mép các bản thép.
Thá»±c tế sá» dụng Ä‘Æ°á»ng hà n đối đầu cho thấy vá»›i góc nghiêng ï¡=600 là đủ khả năng chịu lá»±c của liên kết. Mối hà n đối đầu khi là m việc chịu nén chỉ cần bố trà thẳng góc, không cần thiết yêu cầu kiểm tra bằng phÆ°Æ¡ng pháp váºt lý, ứng suất nén là m hạn chế sá»± phá hoại, khuyết táºt nếu có trong mối hà n sẽ trở nên Ãt nguy hiểm hÆ¡n. Trong trÆ°á»ng hợp nà y chỉ cần kiểm tra bá» mặt
Hình 4.7. Các dạng Ä‘Æ°á»ng hà n đối đầu: a – thẳng góc; b – xiên góc
b. ÄÆ°á»ng hà n góc nằm ở góc vuông tạo bởi hai cấu kiện cần hà n (mối hà n tại vị trà vuông góc, hà n chồng, hà n bản tab liên kết) (hình 4.8-4.10). Tiết diện Ä‘Æ°á»ng hà n là má»™t tam giác vuông cân, hÆ¡i phồng ở giữa, cạnh của tam giác gá»i là chiá»u cao Ä‘Æ°á»ng hà n (hình 4.8,a,b). Khi chịu tải trá»ng Ä‘á»™ng, để giảm ứng suất táºp trung trong Ä‘Æ°á»ng hà n góc đầu dùng Ä‘Æ°á»ng hà n lõm (hình 4.8c) hoặc Ä‘Æ°á»ng hà n thoải vá»›i tá»· số giữa hai cạnh của Ä‘Æ°á»ng hà n là 1:1,5 (hình 4.8d), cạnh lá»›n nằm dá»c theo hÆ°á»›ng lá»±c tác dụng.
Hiện nay trong chế tạo kết cấu thép việc sá» dụng Ä‘Æ°á»ng hà n góc chiếm khoảng 70% trong liên kết hà n. Trong Ä‘Æ°á»ng hà n góc, chiá»u cao Ä‘Æ°á»ng hà n là thông số quan trá»ng quyết định khả năng là m việc của mối hà n.
Chiá»u cao hf của Ä‘Æ°á»ng hà n góc xác định nhÆ° sau: hmin ï‚£ hf ï‚£ hmax (4.1)
Trong đó : Chiá»u cao Ä‘Æ°á»ng hà n lá»›n nhất phải đảm bảo hmax = 1,2tmin, trong đó tmin là chiá»u dà y nhá» nhất của bản thép sá» dụng trong liên kết (hình 4.9,a). Chiá»u cao Ä‘Æ°á»ng hà n nhá» nhất
hmin là chiá»u cao tối thiểu của Ä‘Æ°á»ng hà n góc, phụ thuá»™c và o chiá»u dà y lá»›n nhất bản thép trong liên kết cho trong bảng 4.2.
Theo vị trà của Ä‘Æ°á»ng hà n so vá»›i phÆ°Æ¡ng của lá»±c tác dụng mà chia ra:
- ÄÆ°á»ng hà n góc cạnh là đưá»ng hà n góc có phÆ°Æ¡ng song song vá»›i phÆ°Æ¡ng của lá»±c tác dụng (hình 4.9, a).
- ÄÆ°á»ng hà n góc đầu là đưá»ng hà n góc có phÆ°Æ¡ng vuông góc vá»›i phÆ°Æ¡ng của lá»±c tác dụng (hình 4.9, b).
Hình 4.9. Liên kết có bản ghép đôi với thép tấm
Liên kết ghép dùng Ä‘Æ°á»ng hà n góc. Các cấu kiện đặt chồng lên nhau, dùng Ä‘Æ°á»ng hà n góc liên kết chúng lại, thÆ°á»ng dùng để nối các thép bản có chiá»u dà y nhá» (t=25mm). Äoạn nối chồng lấy theo yêu cầu bố trà đưá»ng hà n a ≥ 5tmin.
Trong liên kết ghép chồng có thể dùng Ä‘Æ°á»ng hà n góc cạnh (hình 4.9, a) hoặc Ä‘Æ°á»ng hà n góc đầu (hình 4.9, b), hoặc cả hai loại (hình 4.9, c). Lá»±c truyá»n từ cấu kiện nà y sang cấu kiện kia thông qua các bản ghép.
Liên kết có bản ghép có Æ°u Ä‘iểm là không phải gia công mép cấu kiện nhÆ°ng lại tốn thép là m bản ghép. Ngoà i ra, trong liên kết có ứng suất táºp trung lá»›n vì váºy không nên dùng để chịu tải trá»ng Ä‘á»™ng. Äể giảm ứng suất táºp trung ở các góc vuông ngÆ°á»i ta cắt vát cạnh của bản ghép (hình 4.9,d) và để lại Ä‘oạn 50 mm không hà n. Liên kết có bản ghép còn dùng cho thép hình (hình 4.10).
Hình 4.10. Liên kết cơ bản ghép đối với thép hình
c. Vát mép mối hà n. Khi hà n các bản thép dà y (t > 8 mm, đối vá»›i hà n tay), để có thể Ä‘Æ°a que hà n xuống sâu, đảm bảo sá»± nóng chảy trên suốt chiá»u dà y bản thép, cần gia công mép của bản. Mục Ä‘Ãch gia công mép xuất phát từ chất lượng, tÃnh kinh tế, Ä‘á»™ bá»n, khả năng là m việc của mối hà n. Hình thức gia công mép và kÃch thÆ°á»›c khe hở phụ thuá»™c chiá»u dà y bản thép được qui định theo tiêu chuẩn TCVN 1961: 1975 (Mối hà n hồ quang Ä‘iện bằng tay- Kiểu, kÃch thÆ°á»›c cÆ¡ bản).
Theo hình dáng vát mép chia thà nh những loại sau: không vát mép, vát mép, vát một mép hình chữ V, vát hai mép hình chữ X, K (hình 4.11).
Hình 4.11. Vát mép thép theo các chiá»u dà y bản thép khác nhau Khi hà n đối đầu vá»›i những bản thép a)có chiá»u dà y chênh lệch ï„t= (t2 – t1) không vượt quá giá trị cho bảng 4.3, cần phải vát dốc cạnh thép 1:5 để là m giảm b) ứng suất táºp trung (hình 4.12). Vát dốc còn có tác dụng tránh cho bản thép má»ng hÆ¡n bị thủng. TÆ°Æ¡ng tá»± vát dốc đối vá»›i những bản thép bá» rá»™ng khác nhau.
Hình 4.12. Liên kết bản thép khác nhau vá»: а – chiá»u dà y; b – chiá»u rá»™ng
Bảng 4.3. Äá»™ lệch cho phép đối vá»›i các cấu kiện thép khác nhau vá» chiá»u dà y không cần vát mép
d. Má»™t số cách phân loại Ä‘Æ°á»ng hà n khác
Theo công dụng có Ä‘Æ°á»ng hà n chịu lá»±c (để truyá»n lá»±c) và đưá»ng hà n không chịu lá»±c (chỉ để cấu tạo).
Theo vị trà trong không gian khi hà n chia ra: Ä‘Æ°á»ng hà n nằm, Ä‘Æ°á»ng hà n đứng, Ä‘Æ°á»ng hà n ngang và đưá»ng hà n ngược (hình 4.14). ÄÆ°á»ng hà n nằm dá»… hà n nhất nên dá»… đảm bảo chất lượng. ÄÆ°á»ng hà n ngược khó hà n nhất, không nên dùng.
Theo địa Ä‘iểm chế tạo có Ä‘Æ°á»ng hà n nhà máy và đưá»ng hà n công trÆ°á»ng.
Theo tÃnh liên tục của Ä‘Æ°á»ng hà n có Ä‘Æ°á»ng hà n liên tục và đưá»ng hà n không liên tục. Trong Ä‘Æ°á»ng hà n không liên tục để đảm bảo sá»± là m việc chung của các bá»™ pháºn được hà n yêu cầu khoảng cách lá»›n nhất amax giữa hai Ä‘Æ°á»ng hà n nhÆ° sau:
Hình 4.14. Phân loại Ä‘Æ°á»ng hà n theo vị trà hà n trong không gian: I - Ä‘Æ°á»ng hà n nằm; II- Ä‘Æ°á»ng hà n đứng; III – Ä‘Æ°á»ng hà n ngược; IV- hà n hà n nằm ngang
Qui định vá» ký hiệu các Ä‘Æ°á»ng hà n trong bản vẽ kỹ thuáºt được trình bà y ở bảng 4.4.
Bảng 4.3. Ký hiệu các loại Ä‘Æ°á»ng hà n
![]() ![]() ![]() |